Historia Königszelt | Jaworzyna Śląska | Sygnatury

Königszelt (Jaworzyna Śląska)


Fabryka porcelany Silber & Comp. (1860  – 1872)


Traugott Silber przedsiębiorca, doskonały budowniczy i inżynier postanowił wybudować fabrykę w miejscu, gdzie miałby łatwy dostęp do bogatych złóż gliny i węgla. Wybrał miasto Königszelt powstałe w czasie budowy linii kolejowej Wrocław-Świdnica Freiburger, w 1843 roku.

W krótkim czasie przygotował szeroką gamę produktów utrzymanych w klimacie „Zwiebelmuster” (niebieskiej cebuli), „Strohblume” lub „Indisch Blau”. Trzeba pamiętać, że w tamtym okresie panowała moda na porcelanowe wyroby i traktowano je jak współcześnie traktuje się telewizory. Dosłownie w każdym domu musiał być serwis kawowy lub obiadowy. Silber odniósł sukces niewątpliwie dzięki niskim kosztom  produkcji, dzięki czemu mógł tanio sprzedawać swoje wyroby. Takie konsumenckie podejście oraz handlowa smykałka szybko przyciągnęły inwestorów.

Fabryka porcelany Heckmann & Rappsilber (1872 – 1878)

W 1871 Silber otrzymał intratną ofertę sprzedaży przedsiębiorstwa. Pod wpływem emocji i skuszony zyskiem zgodził się. W 1872 roku fabryka została przejęta przez C. Heckmanna i Augusta Rappsilbera. Przez następne pięć lat produkcja była prowadzona w sposób ciągły i praktycznie nie wprowadzano na rynek nowości modelowych i zdobieniowych. Siedziba główna firmy zostaje przeniesiona do Berlina. Tania porcelana sprzedaje się w dużych nakładach, co przekłada się na sukces finansowy.


Fabryka porcelany August Rappsilber O.H.G. (1878 – 1886)

Heckmann postanowił przekazać firmę Rappsilberowi, stając się cichym udziałowcem. Z niektórych źródeł wiadomo, że Heckmann był schorowany i nie mógł zbyt wiele czasu poświęcać fabryce. W zamian za doradztwo i pomoc w księgowości Rappsilber zapewnił mu dostatni udział w firmie. Obustronna umowa była taka, że Rappsilber stał się głównym właścicielem, zaś Hackmann mógł sprzedać udziały w momencie przejścia na emeryturę. Firma gwałtownie zaczęła się rozwijać inwestując w nowe linie technologiczne. Europa z niedowierzaniem patrzyła jak w krótkim czasie tak mała manufaktura stawała się ogromną fabryką, co zaowocowało nawiązaniem współpracy z dr Gustavem Struppem, bankierem i głównym dyrektorem grupy inwestycyjnej Strupp-Konzern, który inwestował między innymi w:


Keramag (fabryki w Meiningen-Flörsheim, Wesel i Ratingen)
Gebrüder Bauscher (Weiden, Bawaria)
Freiberg (Freiberg, Saksonia)
Hermsdorf (Hermsdorf, Turyngia)
Hermsdorf-Schomburg Isolatoren GmbH (Hermsdorf oraz Schomburg, Turyngia)
Lorenz Hutschenreuther Porzellanfabrik AG (Selb, Bawaria)
Kaolinwerk der Porzellanfabrik Lorenz Hutschenreuther (Kemmlitz, Saksonia)
Kahla (Kahla, Turyngia)
Kloster Veilsdorf (Veilsdorf, Turyngia)
Königszelt (Königszelt, Śląsk)
E. i A. Müller AG (Schönwald, Bawaria)
Porzellanfabrik und -Malerei Paul Müller (Selb, Bawaria)
Porzellanfabrik Rauenstein vorm. Fr. Chr. Greiner & Söhne AG (Rauenstein, Turyngia)
Joseph Schachtel Porzellanfabrik AG (Sophienau, Śląsk)
Schönwald AG (Schönwald, Bawaria)
Schönwald AG Abteilung Arzberg (Arzberg, Bawaria)
Schomburg (Rosslau, Saksonia-Anhalt)
Tonwarenfabrik Schwandorf AG (Schwandorf, Bawaria)
Kemmlitzer Kaolinwerke vorm. F. Max Wolf GmbH (Kemmlitz, Saksonia)
Zwickauer Porzellanfa, Porzellanfabrik Königszelt AG (1886 do 1951 roku)

18 grudnia 1886 roku fabryka została sprzedana grupie Strupp. Nowa nazwa spółki została zarejestrowana w lokalnym rejestrze handlowym. Jako spółka akcyjna firma wyemitowała akcje, a inwestorzy chętnie je kupowali. 22 stycznia 1887 roku siedziba główna z powrotem została przeniesiona z Berlina do Königszelt.

1905 roku firma Lorenz Hutschenreuther od Selb (Bawaria) kupując udziały stała się głównym inwestorem, zyskując wpływ na rozwój manufaktury. To był ważny krok w historii porcelanowego giganta ,dzięki któremu  zaczęto inwestować w nowych pracowników, aby jeszcze bardziej zwiększyć wydajność produkcji porcelany. Asortyment został zmieniony a fabryka skoncentrowała się na produkcji rzeczy użytkowych, takich jak zastawy stołowe, kawowe. Zwiększając swoją produkcję znaczną część asortymentu fabryka eksportuje za granicę. Rozbudowują się też działy produkcyjne oraz magazynowe.  W 1913 roku na zakładzie pracuje 670 osób. Ciekawostką jest to, że podczas pierwszej wojny światowej, kiedy rynki zbytu były narażone na nierentowności a firmy plajtowały z powodu kryzysu ekonomicznego, Königszelt AG rozwijało proces restrukturyzacji i rozwoju fabryki.

 

 

W 1922 fabryka zatrudniała około 850 osób a liczba ta została przekroczona w 1930 roku i osiągnęła około 1000 osób, z czego około 150 pracowało jako dekoratorzy.  Z niektórych źródeł wynika, że praca w fabryce była trzyzmianowa i bardzo ciężka. Linie produkcyjne nie były tak bardzo zaawansowane jak w fabrykach Sorau, Meissen czy też C.T.  

 

W 1937 roku Hutschenreuther AG sprzedał swoje udziały dla Porzellanfabrik Kahla w Turyngii. Pisząc o tym okresie warto wspomnieć, że Porzellanfabrik Königszelt była jedyną manufakturą, która posiadała koncesję Walt Disneya na produkcję porcelany z Myszką Miki. Co ciekawe – formy, malunki były odwzorowywane ze zdjęć otrzymanych od dystrybutora  filmów Südfilm AG.  

Większość porcelany została zniszczona podczas okupacji niemieckiej w 1939 – 1945. Naziści stwierdzili jednoznacznie, że Myszka Miki nie jest aryjska i  dlatego musi zniknąć, dzięki czemu kolekcja przedwojenna Disneya jest jedną z najbardziej poszukiwanych na świecie.

W  latach 1937-1939 zredukowano liczbę osób pracujących dla firmy do 800 osób,  a wynikało to z optymalizacji pracowników do produkcji porcelany i możliwości produkcyjnych podczas  II wojny światowej . Przez kilka następnych lat firma funkcjonowała stabilnie. Działania wojenne zmusiły kilkukrotnie fabrykę do zatrzymania produkcji na kilka dni. W okresie wojny prócz normalnej producji w fabryce Königszelt tworzono zaopatrzenie dla Trzeciej Rzeszy. Na rynku można było znaleźć bardzo dużo porcelany ze swastyką oraz brendem marki. ‚

Była to pospolita kantynowa zastawa dla mes oficerskich, w skład której wchodziły kubki, filiżanki, tace,
sosjerki i całe zestawy stołowe. 1941 roku pojawiły się porcelanowe produkty ze swastykami w miejscach sygnatur ( bez znaków manufaktury). Nieoficjalnie mówi się że produkcja tych talerzy odbywała się w Jaworznie. Inne źródła podają, że produkcja odbywała się w okupowanej Norwegii a wszystko ma związek z operacją Weserübung-Nord.



 

Zakłady Porcelany Stołowej „Jaworzyna” Śląska (1951 do 1957)

Po 1945 roku fabryka leżała na nowo powstałym terytorium Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, a wszyscy pracownicy niemieccy musieli opuścić nowe ziemie przenosząc się do Niemiec. Większość pracowników przeniosła się do fabryki Bareuther & Co. AG w Waldsassen (Bawaria). Należy wspomnieć, że na pamiątkę tej współpracy nie tylko w tworzeniu dekoracji do „indisch Blau”, firma Bareuther stworzyła znak fabryczny” Königszelt Bayern „(Königszelt Bawaria).

Willa dyrektora zakładu Koenigszelt  o nazwie”Keramos” została  podzielona na kwatery dla polskich pracowników. Z opowieści byłych pracowników zakładu willa była majętna i dobrze wyposażona.

W 1951 roku firma została zmieniona nazwa manufaktury na  „Zakłady Porcelany Stołowej Jaworzynie Śląskiej”. W fabryce wybucha pożar w którym ucierpiała niewielka część dekoratorni.  Głównym dekoratorem porcelany jest Zbyszek Niewiadomski a za sprawność techniczną urządzeń produkcyjnych odpowiada Jan Ciaś. 


Po lewej Zbyszk Niewiadomski (dekoratornia), w środku Jan Ciaś. W tle widzimy zgliszcza pożaru.

Ciekawostką jest fakt, że sprawni i w miarę młodzi mężczyźni podlegali obowiązkowi dbania o swoją tężyznę fizyczną. Wynikało to z ciężkiej pracy w fabryce.   Zakład organizował zawody sportowe by zachęcić pracowników do rywalizacji i chęci ćwiczeń.

Socjalizm wciągnął fabrykę w struktury państwowe. 1956 roku zmodernizowano fabrykę tworząc nowe linie produkcyjne i dekoracyjne. Rok później firma otrzymała statut spółki z ograniczoną odpowiedzialnością wypuszczając na rynek akcje pasywne.



Zakłady Porcelany Stołowej ‚Karolina’ Spółka z o.o.

Modernizację kontynuowano aż od 1961 do 1970 roku, zastępując głównie piece węglowe przez jednostki opalane gazem oraz dodatkowo zainstalowano specjalne elektryczne piece do wypalania dekoracji. W ciągu pięciu lat etapy produkcji ręcznej zostały zastąpione na  mechaniczne. Maszyny zastąpiły odlewnie ręczne a czasochłonne zdobienie i dekoracja artystyczne porcelany  zostało zastąpione przez sitodruk.
W latach osiemdziesiątych fabryka wprowadza udogodnienia dekoratorskie i technologiczne, co jeszcze bardziej posniosło jakość produkowanej porcelany. W 1990 roku, kiedy już opadła komunistyczna kurtyna, do kraju zaczęły spływać nowinki technologiczne. Fabryka przeszła kolejną modernizację. Wymieniono tym razem piece do dekoracji, które pozwoliły na produkcję porcelany użytkowej nadającej się do mycia w zmywarkach i użytkowania w mikrofalówkach. W 1993 nastąpiła prywatyzacja Karoliny. Jedynymi udziałowcami są obecni i byli pracownicy.  Praca w fabryce nadal trwa.

SYGNATURY:

FRAGMENTY KATALOGÓW:

 


Opracowanie: Maciej Janiszewski

Korekta: Beata Iławska


Foto:

http://dawniejidzis.jaworzyna.net/

http://antyczek.pl/

Prywatne zbiory