Historia Sorau | Żary | Sygnatury

Fabryka Porcelany w Żarach została założona przez Gustava Otrembę w 1888 roku. Siedzibę usytuowano  w budynkach po byłej fabryce gwoździ przy nieistniejącej obecnie ulicy Am Schiesshaus 6. Początkowo założyciel nazwał fabrykę Gustav Otremba Porzellanfabrik Sorau N.L. W 1889 roku do spółki z Gustavem Otrembą przystępuje Franz Böhme, inżynier i oficer Landwehry (formacja wojskowa utworzona  w celu wykonywania zadań pomocniczych na froncie) w stopniu kapitana. W 1892 Gustav Otremba zrezygnował z udziałów w fabryce odsprzedając je swojemu wspólnikowi Franzowi Böhme.
Tak jak większość fabryk w 1900 roku, Fabryka Porcelany w Żarach, przystąpiło do Zjednoczenia Niemieckich Fabryk Porcelany „Vereinigung deutscher Porzellanfabriken zur Hebung der Porzellanindustrie, G.m.b.H.” wymuszając poniekąd zmianę profilu prowadzenia działalności gospodarczej na z o.o  zmieniając przy tym nazwę na  „Porzellanfabrik Sorau G.m.b.H“  Fabrykę przejmuje Fritz syn Franza Böhme, który od małego przygotowywany był przez ojca do prowadzenia biznesu.

Młody Fritz reformuje fabrykę i udoskonala produkcję kładąc nacisk na porcelanę użytkową. Głównym produkowanym asortymentem były serwisy obiadowe, kawowe, dzbanki oraz wszelkiego rodzaju puzderka. Po 1914 roku przyszedł ciężki okres dla fabryki porcelany, spowodowany wybuchem Pierwszej Wojny Światowej, która miała negatywny wpływ na cały europejski przemysł porcelanowy. Brak nowych kontrahentów, problemy z opłatami za zamówienia oraz braki kadrowe spowodowane poborem wojskowym, problemy z eksportem na rynki światowe  zmusiły cały przemysł ceramiczny, w tym Fabrykę Porcelany w Żarach, do zmian i znalezienia nowych funduszy na rozwój i produkcję. Właściciele czując zagrożenie biznesowe postanawiają sprzedać fabrykę. Na nowego właściciela nie trzeba było długo czekać ponieważ jakość wykonywanej porcelany była bardzo dobra  a technologia jak na tamten czas zaawansowana.

 Trzeba zauważyć, że właściciele współpracowali z manufakturą C.T, ta zaś posiadała w swoich murach laboratorium, które zmieniło historię produkcji porcelany w Europie.

Inżynierowie, technicy, najlepsi specjaliści w swojej dziedzinie wraz z kierownikami takich manufaktur jak Vereinigte chamotte Fabriken, Saarau czy też francuskiej Fougeron zaprezentowali pierwszą w pełni funkcjonalną 64 metrową linię produkcyjną, wyposażoną w tunelowy piec węglowy do wypalania artystycznej porcelany. Nowym właścicielem fabryki zostaje Gotthard Curtius, który w grudniu 1918 roku po raz kolejny sprzedaje ja dla  Ernsta Augusta Carstensa  z Elmshorn. Nowy właściciel jest ważną osobistością w świecie porcelany ponieważ oprócz udziałów w koncernie posiada 14 fabryk i manufaktur ceramicznych, w tym fabryki porcelany w Reichenbach, w Blankenhain oraz w Zeven. Fabryka przyjmuje nazwę “C.& E. Carstens Porzellanfabrik Sorau N.L”.   W 1923 roku a dokładniej drugiego października Ernst Carstens nagle odchodzi z tego świata pozostawiając fabrykę spadkobiercom, którzy otrzymują:

 

  • Ernsta Carstensa (żona) 50% udziałów
  • Walter Carstensa (syn) 25% udziałów
  • Ernst Carstensa (syn) 25% udziałów

Po przecięciu fabryka zmieniła nazwę na “C. & E. Carstens Porzellanfabrik Sorau N.L. Inhaber Ernst Carstens Erben”.
Ernsta Carstensa wraz z dziećmi stawiają na rozwój manufaktury tworząc nową sieć sprzedaży i eksportu.  Koncern zaczyna odnosić coraz większe zyski co skłoniło właścieli do polepszania produkcji i wprowadzania nowych modeli i zdobień.  Ogromna ilość produktów eksportowanych do USA i na rynki europejskie wzmacnia pozycję i prestiż firmy.


Fabryki Blankenhain, Reichenbach, Sorau i Elmshorn należące do tego samego koncernu postanawiają się połączyć tworząc globalną markę, której centralą staje się C. & E. Carstens Elmshorner Steingutfabrik  z siedzibą w Elmshorn – Schleswig-Holstein, czyli w mieście rodzinnym Carstensów.  Z dokumentów wynika, że fabryka w 1924 roku zatrudniała 300 osób w tym około  40 dekoratorów a w 1935 zatrudnienie wzrosło do około 360 pracowników i ta tendencja wzrostowa trwała do 1930 roku kiedy manufaktura zatrudniała optymalną liczbę 400  pracowników. Lata trzydzieste dla fabryki to chyba najbardziej owocny okres produkcyjny jak i  rozwojowy, w którym wykonano modernizację pieców i otworzono nową malarnię.  

Podczas II Wojny Światowej fabryka znalazła się na liście fabryk zbrojeniowych oddelegowanych do produkcji elementów maszyn wojskowych i zmuszona była prócz normalnego asortymentu produkować elementy z porcelany wykorzystywane w przemyśle zbrojeniowym. Lata czterdzieste były trudne dla fabryki. Przerwy w produkcji spowodowane działaniami wojskowymi, niepewność i strach a do tego co jest bardzo istotne zakaz używania złota do zdobień.

Problem ten dotyczył całego przemysłu ceramicznego a rozporządzenie utrudniło tworzenie nowych modeli i co ważne odtwarzanie starych zdobień ukochanych przez konsumentów.  Projektanci poradzili sobie z tym problemem powiększając dekorację lub dodając dodatkowe elementy na produktach.

W 1943 roku manufaktura przekształca się na spółkę komandytową Kommandit Gesellschaft – K.G.) W 1944 roku ryk silników bombowców, chaos i huk spadających bomb amerykańskiej 8 floty powietrznej zwiastował koniec fabryki. Około 108 bombowców biorących udział w tak zwanym “czarnym czwartku”, wykonało nalot na miasto z powodu fabryki produkującej samoloty myśliwskie Focke Wulf, jedne z czołowych myśliwców niemieckich sił powietrznych.


Samolot Focke Wulf FW 190  do którego produkowano części w Żarach

Był to jedno-miejscowy samolot,dolnoplat,w zależności od wersji wyposażony w silnik BMW lub Jumo o mocy od 1560 do 1870 KM-(ostatnie wersje produkcyjne).Samolot osiagał w locie prędkość od 590 do 730 km/h.Uzbrojenie stanowiły karabiny maszynowe oraz działka kal.20mm.W pózniejszym okresie wojny podwieszano również bomby o masie od 500 kg do max 1000 kg.Były to szybkie i zwrotne maszyny,lubiane przez pilotow i stanowiły godnego przeciwnika dla alianckich samolotów takich jak Spitfire czy Mustang.W całym okresie wojny wyprodukowano ok 18.000 sztuk tych znakomitych samolotów.

O dziwo fabryka zupełnie nie ucierpiała tamtego dnia i dopiero 1945 roku po ciężkich walkach w Żarach fabryka legła częściowo w gruzach, co spowodowało utratę manufaktury.


Plan nalotu amerykańskich sił powietrznych

Koncern Carstens w latach 1945 – 1948 utracił jeszcze trzy inne fabryki produkujące porcelanę a zniszczona fabryka w Żarach po wojnie znalazła się na terenie nowo powstałego terytorium polski.

Bliźniacze fabryki Blankenhain i Reichenbach zostały znacjonalizowane przez rząd Niemieckiej Republiki Demokratycznej zabierając część pracowników z już nieistniejącej żarskiej fabryki porcelany. Po wojnie udało się odbudować część budynków fabryki, gdzie umieszczono między innymi szkołę budowlaną.

W roku 1964 w wyniku starań dyrekcji szkoły utworzono Technikum Samochodowe działające do dnia dzisiejszego.

W 1999 r. utworzyliśmy w naszej szkole Liceum Ogólnokształcące a w 2000 r. Liceum Techniczne o profilu komunikacja i transport.

W 2016 r. Zespół Szkół Samochodowych przekształcono w Centrum Kształcenia Zawodowego i Ustawicznego im. Komisji Edukacji Narodowej.


SYGNATURY:

 


Opracowanie: Maciej Janiszewski

Korekta: Beata Iławska


Foto:

http://callingallstations.blox.pl/

https://www.welt.de/

http://fotopolska.eu/