Historia Baranówka | Baranivka | Baranovka | Sygnatury

Opisanie Baranówki to istne wyzwanie kronikarskie. Całą historię trzeba zacząć od fabryki w Korcu założonej w roku 1783 z inicjatywy Józefa Klemensa Czartoryskiego. Majątek w późniejszym czasie należał do Adama i Józefy ks. Lubomirskich a głównym zarządzającym manufakturą był Michał Mezer. W roku 1796 pożar strawił wszystkie budynki manufaktury, którą odbudowano i wznowiono produkcję w 1800 roku. W roku 1804 zakład opuścił Michał Mezer, który przeniósł się do Baranówki na Wołyniu, gdzie odkryto bogate pokłady gliny odpowiedniej do produkcji ceramiki. Michał kupił 320 metrów kwadratowych ziemi z kilkoma domami, oficyną, kuchnią oraz piwnicą i zorganizował produkcję.
Początki były ciężkie z powodu braku odpowiedniej technologii, braku odpowiednich pieców i co stanowiło główny problem, ludzi z odpowiednimi umiejętnościami dekoracyjnymi. Niewątpliwie ciężki okres rozwojowy ratowali pracownicy, którzy przenieśli się z Mazerem do nowej manufaktury tworząc fachowy filar dla fabryki.

Początkowo Mazer postawił na różnorodne wyroby z fajansu i porcelany, które przyozdabiali miejscowi artyści. Ręcznie malowane kwiaty, zioła oraz wręcz pacykarskie zdobienia rozkochały kupców, co pozwoliło eksportować fajans na wschód.



W latach 1804 – 1815 manufaktura była w ciągłej modernizacji rozwijając przy tym technologię wyrobu i wzornictwo. Wyroby były nie najwyższej jakości a w miarę zwiększania produkcji coraz bardziej się pogarszały. W 1815 roku manufaktura przechodzi w ręce synów Michała i Konstantego, którzy uzyskali w 1825 roku prawa do używania znaku towarowego w postaci orła rosyjskiego, a wszystko to za wstawiennictwem ówczesnego właściciela fabryki ks. Gagarina, który jak głosi legenda przyjaźnił się z samym carem Aleksandrem I. Chcąc się popisać przed Carem zaprezentowano królewski wazony monogramem, który urzekł podobno cały dwór. Car zamówił cały dworską zastawę. Sygnatura była dosyć charakterystyczna orzeł czarny i napis polski albo rosyjski.



Car Aleksander 1

W latach 1822 – 1828 fabryka produkowała rocznie około:

  • 16 tysięcy pater
  • 10,6 tysięcy talerzy użytkowych i dekoracyjnych
  • 16,2 tysięcy par kubków,
  • 23 tysiące innych produktów w tym czajników, figurek, itd.

Szukając informacji o dochodach firmy natrafiłem na wartość szacunkową asortymentu. Z dokumentów wynika, że za parę kubków trzeba było zapłacić od 7 do 36 rubli w zależności od zdobienia i modelu. Czajniki od 60 kopiejek do 18 rubli, zaś wazony od 5 rubli aż do 40. Zdobienia złote na asortymencie były płacone ekstra na przykład ze złotymi ozdobami – od 87 do 240 rubli. Manufaktura produkowała głębokie i płytkie talerze w tym ze zdobieniem, dwa różne typy pojemników na śledzie i sałatki, misy, dzbanki na kompot oraz sosjerki w pięciu różnych rozmiarach.



W 1838 roku polski pisarz Józef Kraszewski pisał do ojca ze wsi Omelne dzielnicy Łucka chwaląc się, że zakupił od manufaktury Baranówka miski, salaterki, 18 i 54 płytkich i głębokich talerzy, naczynia oraz inny asortyment wyposażenia kuchni. W połowie XIX w. mocna konkurencja z Czech spowodowała spadek produkcji. Pod koniec wieku w Baranówce zaczęto wytwarzać również porcelanę techniczną.
W 1845 roku zakład w Baranówce zyskuje nowego właściciela, syna Michała Mosera, który kontynuuje produkcję do 1880 roku. Fabryka w tym okresie przechodzi w ręce hrabiny Hrohopolskiej, co wpłynęło na znaczne pogorszenie jakości produktów. Skutkiem tego było odebranie prawa używania znaku orła rosyjskiego na porcelanie.



W 1895 fabryka porcelany ożywa dzięki nowemu najemcy, Nikolaiowi Hripari, który widząc rozwój technologiczny na świecie postanowił zreformować fabrykę do standardów europejskich. Zaprosza więc do fabryki wykwalifikowanych specjalistów zagranicznych oraz wysyła na staże swoich dekoratorów i technologów, żeby uczyli się w tak renomowanych fabrykach jak Limoges we Francji.

W 1903 roku fabryka zatrudnia już 53 pracowników i nadal się rozwija. Największe ożywienie fabryki przypada na 1905 rok, kiedy wykonano modernizacje pieców z węglowych na gazowe, powstała nowa dekoratornia oraz zainwestowano w nową linię produkcyjną. Baranówka stała się jednym z najbardziej wiodących przedsiębiorstw na Ukrainie w branży ceramicznej. Nikolaiow poprawił znacznie jakość produktów i postawił na nowe formy i dekoracje wprowadzając nowe modele talerzy porcelanowych, specjalną zastawę stołową oraz asortyment do aptek. Manufaktura idąc z duchem czasu zaczyna wystawiać swoje produkty nawet na wystawach międzynarodowych takich jak Londyn, Wenecja, Paryż, Rzym i Barcelona.


Światowa wystawa ceramiki w Paryżu – 1900 r.

Po rewolucji komunistycznej w 1917 roku zakład w Baranówce znacząco zmienia styl i dekorację swoich wyrobów porcelanowych. Oczywiście, w towarach przeważa „sowiecki styl”. Prawie wszystkie produkty firmowe – talerze, naczynia, kubki, figurki i wazony – w stylu sowieckim, nasycone symbolami radzieckimi. Głównym dekorem na talerzach staje się sierp i młot, robotnicy i chłopi budujący lepszą, komunistyczną przyszłość, czerwone flagi i gwiazdy rosyjskie. W tym okresie manufaktura przeszła na rzecz skarbu państwa i stała się zależna od władz komunistycznych. Podczas II wojny światowej fabryka była rozbudowywana i modernizowana. Nowe działy obejmowały produkcję nakrętek, smarownic oraz pamiątek sportowych. W latach 50 dekoratorem jest Dmitrii Nalbandian, który zaprojektował wazon przyjaźni chińsko-rosyjskiej.



W ciągłej produkcji aż do lat 70 dostępne były serwisy obiadowe oraz kawowe – oczywiście utrzymane w stylu propagandy sowieckiej.

W 1973 roku zakład został ponownie zmodernizowany a wysłużone linie produkcyjne wymieniono na nowoczesny sprzęt technologiczny. Do końca lat dziewięćdziesiątych fabryka kontynuowała produkcję bez większych problemów. Po upadku bloku komunistycznego w 1994 odbyła się prywatyzacja z utworzeniem przedsiębiorstwa zbiorowego. W 2004 roku uzyskała statut spółki z ograniczoną odpowiedzialnością a w 2012 roku fabryka kupiła kilka firm, a później postawiła się w stan bankructwa i upadłości.

SYGNATURY:


Opracowanie: Maciej Janiszewski

Korekta: Beata Iławska


FOTO:

http://www.sothebys.com

Muzeum w Malborku

Muzeum Porcelny w Baranówce