Fabryka Porcelany Dowbysz | Dołbysz

Dołbysz (ukr. Dowbysz, Довбиш) – miejscowość na Ukrainie położona w rejonie baranowskim obwodu żytomierskiego.  Tereny te znane są z gleby  sodowo-bielicowej, gliniasto-piaszczystej, o niskiej gęstości. Przemysłowe złoża kaolinu, piasku kwarcowego, pegmatytu do wyrobu ceramiki i gliny budowlanej oraz bliskość lasów mieszanych przyczyniły do powstania fabryki w tej miejscowości.

Według “Ukraińskiej sowieckiej encyklopedii”, założenie fabryki nastąpiło w 1823 roku przez  polskiego zmieniania Pshebelskiego, który rozwinął produkcje do stopnia, że marka zaczęła być znana i rozpoznawalna.  W  1840 roku, jej obrót roczny wynosił wówczas 7 000 rubli a zatrudniano i 14 robotników.

Źródło: Słowo Polskie

W roku 1884 przejął ją właściciel ziemski A.Peters, a w latach 1903 -1914 należała do Roberta, syna Feliksa Klimowieckiego i dzierżawił ją Apolin, syn Karola – Przybylski. Zatrudniała 48 robotników z dochodem rocznym 31 000 rubli.  Produkcja skupiała się na asortymencie użytkowym takim jak zastawy, kubku, talerze, dzbany itd.  

Na początku XX w.  fabryka zatrudniająca 200 robotników wypuściła na rynek  towar o wartości 100 000 rubli.  Pracownicy fabryki  pracowali po 14-16 godzin dziennie i zostali zmuszeni do życia w zimnych koszarach.  Ciężkie warunki pracy spowodowały 5-dniowy strajk, który rozpoczął się 27 lipca 1905 rok.

Dom zarządcy fabryki z początku XX w.

Pierwsze zamknięcie fabryki nastąpiło w latach 1917 podczas wojny secesyjnej w Rosji po dojściu do władzy bolszewików w wyniku rewolucji październikowej.   Produkcja została wznowiona w latach 1922 – 1923 podczas industrializacji przedsiębiorstw na terenie ZSSR,  fabryka Dowbyszu została w zmodernizowana i rozbudowana. Zainwestowano w mechanizowane maszyny formujące, zbudowano nowe kopalnie, wzniesiono nowe pomieszczenia przemysłowe a nawet nadano nową nazwę: Fabryka Porcelany im. Feliksa Kohna . Wyrobem była porcelana  stołowa, biała, zdobiona paskami i kwiatami, głównie serwisy do herbaty. Formy używane w tym okresie głownie pochodziły z lat przedrewolucyjnych . 

W samym środku Julian Baltazar Józef Marchlewski, ps. Karski, Kujawski, Baltazar z Kujaw, J. K., Johannes Kaempfer (ur. 17 maja 1866 we Włocławku, zm. 22 marca 1925 w Bogliasco)

Przejmujące są losy miasteczka po rewolucji październikowej jest tematem na liczne publikacje. Lenin zamierzał wykreować zasymilowanego Polaka, stworzył  w latach dwudziestych i pierwszej połowie lat trzydziestych na terenie ZSRR dwa polskie rejony narodowościowe, w ramach tzw. leninowskiej polityki narodowościowej, oparte na zasadach organizacyjnych społeczeństwa sowieckiego. Jednym z nich był Marchlewsk od imienia jego twórcy Juliana Marchlewskiego – dawniej i dzisiaj Dowbysz.

Deportacja Polaków.

We wszystkich państwowych i partyjnych instytucjach Marchlewszczyzny (z milicją i sądem włącznie) wprowadzono jako urzędowy język polski, tak jak i w prawie we wszystkich szkołach. Eksperyment nie powiódł się, Stalin kazał wywieźć Polaków do Kazachstanu i na Syberię, pozostałych poddano represjom.

Przed początkiem prześladowań komunistycznych w rejonie były czynne trzy kościoły, dwie kaplice, pracowało czterech proboszczów, działało zarejestrowanych 15 wspólnot rzymskokatolickich.

Nakład gazety regionalnej wydawany był w nakładzie 25 tyś sztuk.

Od 1932 r. pojęcie socrealizmu pojawiło się w temacie produkcji przedmiotów ze szkła i porcelany.  Fabryka więc zaczęła produkować asortyment  o  patriotycznej symbolice, stworzonej przez mistrzów V. Panashatenko i M. Kotenko.

Monumentalne, pozbawione łaski figury robotników i chłopów romantyzowały pracę fizyczną. W fabryce Dobyszewskiego takie produkty wytwarzano w małych partiach, zwykle przeznaczone były na państwowe okoliczności. 

W latach wielkiego głodu 1932 -1933 miejscowa ludność nie ucierpiała straszliwie tylko dzięki  funkcjonującej fabryce porcelany, utworzono w niej stołówkę, gdzie pracujący mogli zjeść posiłek oraz zanieść racje żywnościowe do domu.    

Wielki głód na Ukrainie. Zdjęcie z 1932 roku. Charków.

Podczas II wojny światowej 209 pracowników fabryki wzięło udział w działaniach wojennych, wielu z nich straciło życie.  Fabryka nieznacznie ucierpiała podczas inwazji niemieckiej i zaraz po wojnie zgodnie z pięcioletnim planem odbudowy i rozwojem gospodarki w Rosji udało się szybko przywrócić do życia linię produkcyjną.  Manufaktura od tej chwili nazywała się “Fabryka Porcelany Dowbysz” 

W 1952 r. rozpoczął się kolejny  etap rekonstrukcji przedsiębiorstwa, w wyniku którego zautomatyzowano wyposażenie ręczne, przebudowano piece, zastąpiono drewniane stropy na międzywarstwowe żelbetowe. Pojawiły się także nowe budynki przemysłowe, a także przedszkole, punkt pierwszej pomocy dla personelu. W tym samym czasie rozpoczął się rozwój techniki dekorowania farbami kobaltowymi, dzięki czemu powstały nowe i modne dekory.

W 1972 r. pojawiły się nowe linie do wypalania porcelany. Przetestowano nową technologię dekorowania  kobaltem po  przez zanurzenie, co doprowadziło do znacznej wydajności produkcji. Aż 40% produkcji stanowiły produkty kobaltowe tworzone nową technologią. Oczywiście na specjalne zamówienie tworzono różne pamiątki okolicznościowe i nadal w fabryce były produkowane klasyczne zestawy obiadowe i kawowe. 

11 listopada 1973 r. Zakład otrzymał Order Czerwonego Sztandaru Pracy .

 

Na początku lat 80. fabryka połączyła się z Połonne Porcelain Factory, czego wynikiem było powstanie korporacji “Coral”. Nazwa ta towarzyszyła fabryce do końca. 

Miś MISHA z okazji Olimpiady w Moskiewskie w 1980 roku.

W 1982 r. zakład wziął udział w między republikańskich targach artykułów gospodarstwa domowego jako jeden z liderów w produkcji wyrobów kobaltowych wśród krajów europejskich. Asortyment zakładu składa się głównie z przyborów do herbaty i kawy, a także kubków, szklanek.

Po ogłoszeniu niepodległości Ukrainy przedsiębiorstwo państwowe zostało przekształcone w przedsiębiorstwo zbiorowe, a następnie w spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością Coral LTD .

Przystąpienia Ukrainy do Światowej Organizacji Handlu w maju 2008  było deską do trumny dla większości porcelanowych manufaktur. Wynikało to z dyrektyw wolnego handlu. Produkcja przestała być opłacalna, skorzystano więc  z importu taniej zagranicznej porcelany.  Trzeba pamiętać również o wielkim kryzysie ekonomicznym na Ukrainie i konflikcie zbrojnym  z Rosją, która była głównym odbiorcą porcelany.  

Źródło: https://1ua.com.ua/nf7149365

20 maja 2013 na podstawie wyników, Międzynarodowa Komisja Handlu oraz Komisja Handlu Ukrainy przeprowadziły dochodzenie ws. importu porcelany z zagranicy.  

W drugim kwartale 2012 roku do pierwszego kwartału 2013 podstawowy import produktów stanowiły Chiny – 94.19%, podczas gdy udział polskich producentów wyniósł 2,3%, Czechy – 0,6%, turecki i białoruski – o 0,5%.

23 kwietnia 2014, rząd ukraiński wprowadził specjalny podatek w wysokości 35,6% na przywóz do kraju porcelany w każdej postaci. . W maju 2017 r. zniesiono cło. 

Zdjęcie: Олег Сироватко . Źródło: https://1ua.com.ua/nf7082710

W 2016 r. zakład rozpoczął eksport kruszywaOd listopada 2016 r. fabryka pozostała głównym przedsiębiorstwem tworzącym budżet miasta Dowbyszew, Liczba pracowników została zredukowana do 50 osób. 

W 2018 roku budynki pofabryczne zostały wystawione do prywatyzacji przez Fundusz Mienia Państwowego Ukrainy.

Ogłoszenie sprzedaży przez Fundusz Mienia Państwowego Ukrainy.

 

Wśród najbardziej znanych mistrzów, którzy w różnych okresach pracowali w fabryce można wymienić :

  • Yarosh A.I. – pracował w zakładzie od 1935 r. W okresie od 1940 r. Do wczesnych lat 70. był głównym artystą fabryki.
  • Kolomiets N.V. – pracował w latach 60-80-tych.
  • Luganko M. – pracował w latach 60-70-tych.
  • Klimko V.I. – 60-70 to
  • Gavrish SK – Artysta lat 80.
  • Medvedkov A.P. – główny twórca fabryki od lat 80-tych.

SYGNATURY:

Opracowanie: Mozaika Berdyczowska

Korekta: Maciej Janiszewski

Źródła:

  • Zagubione wśród lasów  http://mozberd.com.ua/?page=article&article=24
  • Katalog wystawy ceramiki polskiej urządzonej staraniem Muzeum Rzemiosł i Sztuki Stosowanej w Warszawie w czerwcu i lipcu 1927.
  • O Fabrykach Ceramiki w Polsce Gustaw Soubtse-Bister Warszawa 1913
  • Dziennik Polski 24.pl
  • https://farfor-antik.ru/factories/dovbyshskiy-fz/
  •  Dovbysh // Ukrainian Soviet Encyklopedia. tom 4. Kijów, “Ukraińska encyklopedia radziecka”, 1980. s.413
  • ↑ Idź do:2 Przemysł porcelany i wyrobów ceramicznych // Ukraińska encyklopedia radziecka. Tom 11 książek. 1. Kijów, “Ukraińska sowiecka encyklopedia”, 1984. s. 458
  • Przejdź↑ Dowbyszów, gm. Kurne  (polski) w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich , Tom II (Derenek – Gżack) z 1881 r.
  • Przejdź Nr 124. Lista przedsiębiorstw Komitetu Przemysłu Szkła i Porcelany ZSRR na początek 1928/29 r. // Porcelana. Fajans. Szkło. Radziecka sztuka dekoracyjna. Materiały i dokumenty 1917 – 1932 / comp. IA Pronina, MV Vladimirtseva, LV Kazakova i IM Suslov, wyd. V.P. Tołstoj. M., “Art”, 1980. str. 273-274
  • Przejdź Dovbysh // The Great Soviet Encyclopedia. / Ed. A. M. Prochorow. 3 ed. Tom 8. M., “Soviet Encyclopedia”, 1972. s. 379