Fabryka Porcelany Łomonosov | Historia | Sygnatury

Założona w 1744 r. pierwsza fabryka porcelany w Rosji została stworzona na mocy cesarzowej Elżbiety , córki Piotra Wielkiego , aby “służyć rodzimemu handlowi i sztuce tubylczej”. Fabryka początkowo produkowała przedmioty wyłącznie dla rodziny Romanowów i rosyjskiego dworu cesarskiego. Pierwsze próby stworzenia porcelany w rosji podjęto w 1718 roku a wynikiem tego była wizyta Piotra Wielkiego w Saksonii, gdzie pierwszy raz w życiu ujrzał Miśnieńską porcelanę na dworze w Dreźnie.  Miśnia miła perfekcyjnie opracowaną technologię produkcji porcelany a receptura była strzeżona jako tajemnica państwowa do tego stopnia, że jeden gram masy porcelanowej przeliczano na jeden gram srebra.

Piotr Wielki. Źródło Wikipedia.
Winogradow podczas pracy

Wieść o próbach stworzenia porcelany na miano imperium rosyjskiego rozeszło się po całym kraju co skłoniło wielu chemików i rzemieślników do działania. W 1744 roku bardzo zdolny inżynier górnictwa Dmitrij Iwanowicz Winogradow ( (rosyjski : Дмитрий Иванович Виноградов) i świeżo upieczony student hutnictwa w Freibergu w Saksonii został zatrudniony w zakładzie królewskim. Osiem lat Winogradow i Michaił Łomonosow spędzili na opracowaniu oryginalnej rosyjskiej receptury na porcelanę. W 1752 r. Winogradov opublikował traktat reklamujący jego sukces w produkcji pierwszych zadowalających próbek porcelany, wykonanych z rosyjskich surowców , z wykorzystaniem gliny z (Gzhel) zmieszanych z drobno zmielonym kwarcowym olonetem i alabastrem .

W grudniu 1756 r. Winogradow ukończył budowę dużego pieca i dokonał udanego pierwszego wypału partii próbnej . Jako znak jej zbliżającego się sukcesu przedsięwzięcie zostało przemianowane na Cesarską Fabrykę Porcelany. Winogradov wyszkolił w fabryce pierwszych rosyjskich mistrzów porcelany. Pierwszymi produktami były małe artykuły, kubki, tabakierki i ich pokrywki, główki trzciny, klamki, rękojeści nożowe i tym podobne.

Lista ukończenia studiów Marburgu. Na liście widoczne nazwisko Łomonosowa

Rosyjska porcelana Winogradova miała cechy podobne do porcelany saskiej, a jej formuła (składająca się tylko z rosyjskich składników) miała swój styl przypominające produkty chińskiej porcelany . Na początku okresu Winogradowa motywy były monochromatyczne i uproszczone; dopiero pod koniec okresu swojej działalności osiągnął szczyt precyzji i mistrzostwa. 

Służba wielkiego księcia Konstantego Nikołajewicza z monogramem VKKN. Cesarska Fabryka Porcelany. 1848. Porcelana; przeźroczyste malowanie polichromią.

Największy okres sukcesu fabryki imperialnej nastąpił pod kierunkiem księcia Aleksandra Wiaziemskiego po śmierci Winograda (w Petersburgu w 1758 r.). 

Katarzyna II Wielka

“Złoty wiek Katarzyny” – panowanie Katarzyny II Wielkiej – był wiekiem dobrobytu dla pięknej rosyjskiej porcelany. W 1765 r. fabryka została przemianowana na Imperatorska Fabryka Fajansu (IFF) .

Serwis z lat panowania Katarzyny II

Od samego początku rządów Katarzyny Imperatorska Fabryka Fajansu była zobowiązany do produkcji cienkiej porcelany, a także do osiągania wielkich zysków. Zapotrzebowanie porcelany w imperium rosyjskim było bowiem bardzo duże, a stałe zamówienia od Trybunału pozwoliły IFF utrzymać najwyższą jakość.  

Za panowania Pawła I (1796-1801) rosyjska porcelana nadal rozwijała się w stylu neoklasycyzmu , z rosnącym wpływem motywów helleńskich i rzymskich.

1801-1825

Mistrzowie z Königliche Porzellan-Manufaktur Berlin i malarze porcelany z Manufacture nationale de Sèvres zostali zaproszeni do Sankt Petersburga. W tym samym czasie piece  zostały unowocześnione a komory przystosowane do wypalania większej ilości materiału.

Pawilon fabryki 1882 rok.

 

W 1806 r., wraz z wprowadzeniem Blokady Kontynentalnej Napoleona, zakazano importu porcelany do Rosji . Pojawiła się konkurencja pomiędzy różnymi rosyjskimi prywatnymi fabrykami porcelany. Linia produkcyjna porcelany IFF została podzielona na dział drogich prezentów królewskich i dział produkcji zwykłych zastaw dla rosyjskiej szlachty i mieszczaństwa.

Wazon z okresu 1809-1816

Mmanufaktura zarządzana była przez powiernika cara – hrabiego D. Guriewa. Wówczas rozpoczęła się duża reorganizacja zakładu, którą kierował profesor technologii Uniwersytetu w Genewie F. Gattenberger.  Szefem działu rzeźby mianowany został profesor Akademii Sztuk Pięknych – S. Pimienov, jeden z najznamienitszych mistrzów swoich czasów. W celu umocnienia w fabryce stylu imperialnego, zaproszono do współpracy najlepszych malarzy fabryki w Sevres, jednak styl porcelany rosyjskiej znacznie różnił się od sewrskiej, która w tym czasie odzwierciedlała poziom osiągnięć artystycznych w Europie.

1825-1894

Od czasów panowania Mikołaja I (1825-1855) zaczęto stosować importowany kaolin z Limoges . Wykonano porcelanowe plakiety i duże porcelanowe przedmioty wysokiej jakości. Wprowadzono specjalną metodę grubego złocenia nadającego się do polerki i czyszczenia.

Mikołaj I brał osobisty udział w zarządzaniu IFF, a nowe projekty za każdym razem musiały przejść przez jego ręce by w późniejszym czasie trafić do produkcji.  W 1844 roku również z inicjatywy Mikołaja 1 powstało muzeum z biblioteką gdzie prócz wspaniałej porcelany można było zasięgnąć wiedzy o sztuce, obrazach i grafikach imperium rosyjskiego.

Waza z okresu 1812 – 1830

Na początku panowania Aleksandra II (1855-1881) IFF działała  tylko z importowanymi surowcami. Na rok przed zniesieniem pańszczyzny pracownicy dostali możliwość odejścia z fabryki i działania na własną rękę, ale wiara w Cara i ducha patriotyzmu nie pozwoliła im na to.

Oczywiście zawirowania i pańszczyzna osłabiła Trybunał niszcząc kasę bogatych Panów co znacząco wpłynęło na zamówienia fabryki.  Również powielanie tych samych wzorów i wszechogarniająca nuda miała ogromny wpływ na przyszłość fabryki. Zachód kwitł z nowości i innowacji a rosyjskie schabowe nadal leżały w tym samym miejscu.  Od początku lat 70. XIX wieku przestało się kopiować słynne obrazy na porcelanie a zamiast tego IFF zaczął używać kolorowych szkliw i dekorować ich porcelanę na wzóri pâte-sur-pâte . W 1881 roku chciano zlikwidować bezużyteczną i nierentowną fabrykę.  Pomysłem na uratowanie przemysłu było przekształcenie manufaktury na Cesarską Akademię Sztuk Pięknych, ale  Aleksander III, którego panowanie właśnie się rozpoczęło, zarządził reformę. Z technologicznego i artystycznego punktu widzenia był to strzał w dziesiątkę dla fabryki, bowiem Aleksander III ustalił standardy dla wszystkich prywatnych wytwórców porcelany a IFF miała być tą najlepszą i najbardziej ekskluzywną “Imperialistyczną” porcelaną, która miała być godna rodu królewskiego i samego Cara.

Wystawa produktów przy fabryce.

W fabryce rozpoczęto tworzenie dużych zestawów koronacyjnych  oraz w oparciu o loggia Rafaela w Watykanie, dla których rysunki zostały skorygowane przez samego cara.

W 1889 roku została wynaleziona nowa formuła sang-de-boeuf o ciemno krwistym kolorze glazury.  Od 1892 r. technikę dekoracji pod glazurą opanowano dzięki pomocy duńskich ekspertów, bowiem rosyjski cesarz był żonaty z duńską księżniczką, która interesował się malarstwem podszkliwnym –  We Love Copenhagen! 

Źródło: https://little-histories.org

1894-1917

Niezwykły czas dla fabryki. Za panowania ostatniego imperatora rosyjskiego, cara Mikołaja II (1894-1917), dzięki innowacji technologicznej w poprzednim okresie, fabryka osiągnęła najwyższą doskonałość techniczną i technologiczną.  Na początku XX wieku IFF stał się jedną z wiodących fabryk porcelany w Europie. Porcelana  słynęła z wyjątkowej jakośc a pastę do wyrobu porcelany przechowywano w piwnicach przez 10 lat zanim weszła do produkcji.

Styl secesji wpłynął na kształty porcelany. Porcelana została wyprodukowana z fantazyjnie zakrzywionymi formami ozdobionymi stylizowanymi roślinami, syrenami i innymi motywami secesyjnymi. Z reguły wazony były pokryte dekoracją podszkliwną. Każda waza miała unikalną formę. Dekoracja podszkliwna pozwoliła artystom malować zmienne pory roku i zimowe krajobrazy.

Pośród wielu zamówień, zostały wykonane dwa serwisy na zamówienie cesarzowej Aleksandry Fiedorownej, pod patronatem której znajdowała się fabryka. Były to serwisy: Alaksandrowski i Carskosielski.

Na zlecenie Mikołaja II zakład wyprodukował serię talerzy wojskowych z wizerunkami żołnierzy w mundurach z czasów Aleksandra III, i rzeźbiarskich serii Narody Rosji według modeli P. Kamienskiego. Seria ta była przedłużeniem inicjatywy Katarzyny II i służyła umacnianiu idei rosyjskiej państwowości. Charakterystyczną cechą postaci była ich autentyczność etnograficzna.

Praca w malarni (1913)

Produkcja cienkiej porcelany została obniżona do minimalnego poziomu. Wszystkie cienkie porcelanowe przedmioty zostały sprzedane na aukcjach charytatywnych, które wspierały szpitale.  Tylko wielkanocne jajka były produkowane w dużych ilościach na wielkanocne obchody żołnierzy. Po rewolucji październikowej w 1917 r. IFF został znacjonalizowany i przemianowany na Państwową Fabrykę Porcelany

Prace w malarni z lat 20

Okres sowiecki

Wraz z zniesieniem rosyjskiej monarchii w 1917 r. Cesarska fabryka porcelany została przemianowana przez władze państwowe na “Państwową Fabrykę Porcelany”  Władzę nad nią sprawował Ludowy Komisariat Oświaty, który postawił sobie zacny cel stworzenia laboratorium ceramicznego  produkującą  porcelanę propagandową godną Lenina. Produkowało monumentalne  figury, popiersia i zastawy propagandowe  pod  przewodnictwem S. Chechonina.

Oprócz osiągnięć w dziedzinie porcelany użytkowej, fabryka pomyślnie rozwijała produkcję porcelany technicznej i chemicznej. To tutaj otrzymano po raz pierwszy szkło optyczne.

“Na pamiątkę piątej rocznicy przejścia Fabryki Porcelany do kompetencji Ludowego Komisariatu Edukacji”. Państwowa Fabryka Porcelany. 1923.

W 1925 r., z okazji 200. jubileuszu Rosyjskiej Akademii Nauk, manufakturze nadano nazwę naukowca Michaiła Łomonosowa .  Nowo ochrzczona fabryka Lomonosova wyprodukowała szereg wyrobów, w tym kolekcjonerskie figurki zwierząt i zestawy obiadowe. Oczywiście najbardziej znane są kobaltowe wykończenia z symetrycznymi liniami, które produkowane są do dnia dzisiejszego.  

Po upadku komunizmu i związku radzieckiego w 1993 r. fabrykę sprywatyzowano. W tym czasie postawiono na eksport zagraniczny szczególnie do Stanach Zjednoczonych i Japonii .  KKR & Co. Inc posiadało 51 % udziałów w firmie aż do momentu wykupienia akcji przez państwową  rosyjską spółkę, która w 2002 roku odsprzedała fabrykę iNkolaiowi Tsvetkowowi , prezesowi Nikoilu.

Dmitry Ivanovich Vinogradov – figurka z lat 60.

 

ZARYS HISTORYCZNY:

  • Императорский фаянсовый завод (1744 – 1765)
  •  –     Императорский фарфоровый завод (1765 – 1917)
  •  –     Государственный фарфоровый завод (1918 – 1925)
  •  –     Ленинградский фарфоровый завод им. Ломоносова (1925 – 1992)
  •  –     Ломоносовский фарфоровый завод АО ( 1993 – 2005 )
  •  –     Императорский фарфоровый завод, ОАО ( 2005 – )

 

SYGNATURY:

 

Opracowanie:  Maciej Janiszewski

Źródła:

  1. Императорский Фарфоровый Завод. 1744—1904. Под научной редакцией В. В. Знаменова. «Глобал Вью», «Оркестр». Санкт-Петербург. 2008
  2. Перейти Советский фарфор. Искусство Ленинградского фарфорового завода им. М. В. Ломоносова, Ленинград. 1974
  3. фициальный сайт завода: http://www.ipm.ru/
  4. Иван Гольский. Пасхальные яйца Императорского Фарфорового Завода в Санкт-Петербурге. Журнал «Третьяковская галерея», #2 2018 (59)

Zdjęcia: https://lermontovgallery.ru, https://humus.livejournal.com, http://oldtime.net.ua, http://250.hermitage.ru