Fabryka Porcelany Horodnica | Sygnatury

Początek fabryki w Horodnicy datowany na lata 1779 -1804 przypada na czas po
pożarze w Korcu i na zmianę jej kierownictwa, gdy jej twórca i właściciel książę Józef
Klemens Czartoryski postanawia przenieść produkcję fajansu właśnie tam i zatudnia w
charakterze dyrektora Francuza Luisa Petion. Głównym powodem powodem przeniesienia fabryki był problem braku drewna opałowego dla pieców.  Wybór padł na  Horodnice, która leżała w otulinie lasów i posiadała bogate nakłady glinki.  W pierwszych latach działalności fajansiarni
dzieła sygnowano napisem „Korzec”, fabryka rozwijała się, zatrudniano 72 robotnikówi jej
obrót wynosił ponad 10 tysięcy rubli.

Józef Klemens Czartoryski herbu Pogoń Litewska, książę na Korcu i Oleksińcach (ur. 1740, zm.17 marca 1810 w Warszawie)

Książę Józef Klemens Czartoryski zmarł w 1810 roku, rozdzieliwszy uprzednio majątek pomiędzy pięć swoich córek: Janową Potocką, Sanguszkową, Lubomirską,
Potocką i Rzyszczewską, stąd pojawia się pięć pierwszych liter nazwisk na sygnaturze wyrobów. Włości horodnickie zapisał Teresie z Czartoryskich Lubomirskiej, przy czym
tamtejsza wytwórnia fajansu miała należeć do wszystkich pięciu córek, co spowodowałoproblem pomiędzy spadkobierczyniami tej manufaktury, dotyczący osoby zarządzającej. Ostatecznie w dzierżawę wziął ją Henryk Lubomirski – mąż Teresy z Czartoryskich, jako
najbardziej prawowitej właścicielki (Teresa była spadkobierczynią klucza horodnickiego). Manufaktura została z czasem rozbudowana, po upadku Korca zyskała również nowych pracowników i dostęp do złóż kaolinu.

Henryk Ludwik Lubomirski herbu Szreniawa bez Krzyża (1777-1850)

Po śmierci Henryka Lubomirskiego (1850 rok), jego syn Jerzy, sprzedał dobra horodnickie wraz z manufakturą Wacławowi Rulikowskiemu. W latach pięćdziesiątych XIX
wieku, po wcześniejszych próbach, rozpoczęto tam również produkcję porcelany.  Działalność Rulikova zakończyła się sukcesem. Zaprasza także zagranicznych specjalistów, którzy w świat idą z opinią, że  “fabryka Gorodnitskaya nie jest gorszej jakości do Baranowskiej”. Rulikowski zmodernizował i powiększył fabrykę, sprowadzał robotników z Czech i Francji,
w 1887 roku zatrudniał 350 osób. By polepszyć jakość wyrobów  budowany jest specjalny młyn wodny do płukania gliny.  Wyrobem porcelany zarządzał Jan Grabowski z Baranówki, dekoracjami zajmował się Romanowski i jego czterej synowie.  Pod koniec 1870 roku pożar zniszczył fabrykę i z powodu ogromnych strat , właściciel sprzedaje go do banku ziemi połtawskiej, który odsprzedawał go wielokrotnie aż do 1880 roku.   W 1880 roku fabrykę nabył Rudolf Besse, później przeszła ona na własność Szymona, syna Mikołaja Giżyckiego. Wyroby były lekkie, z piękną glazurą, nie stępujące jakością produktom angielskim.

Obiekt z okresu A. Zussman, zdjęcie: Antykwariat Dawid Janas

W 1882 roku manufakturę objął w dzierżawę A.F.Zussman a od 1884 do 1887 roku
jej właścicielem staje się R.Bosse. . Asortyment rośnie, pudełka na suchą herbatę, butelki toaletowe, delikatne kosze owocowe, produkowane są również dzbany. 

Podejmowane są próby stworzenia figur z porcelany. Znane są dwie rzeźby: “Diana z łosiem”, a druga to złożona kompozycja na talerzu: latająca brązowa krowa, o której kobieta jest na prawym kolanie. Sygnatura – 1840.

Źródło: http://innaluppa.blogspot.com

A.Zussman posadał jeszcze w 1884 roku drugą fabrykę w Horodnicy, w obu fabrykach pracowało 135 pracowników, którzy produkowali głównie serwisy do kawy i herbaty, oraz naczynia kamionkowe. Jednak na skutek problemów finansowych po jej pożarze działalność wytwórni zaczęła chylić się ku upadkowi. Zadłużony majątek ostatecznie został przekazany na własność Połtawskiemu Bankowi Ziemskiemu. Na przełomie XIX i XX wieku manufaktura przechodziła na krótko w ręce kolejnych właścicieli i dzierżawców, aby w 1917 roku zostać upaństwowiona.

Od 1929 do 1941 roku szczególne przywiązywało wagę do figur. . W tym czasie fabrykę prowadzili mistrzowie R. Marchuk, Y. Gavrilyuk., którzy wprowadzili na rynek kultowe figury porcelanowe:  “Tankist”, “Pilot”, “Pionier”, “Pasterz”, “Milkaczka”, “Świnia”.

Do 1930-1937 roku wprowadzone są modele figur  “Gutsulka”, “Tańczące dzieci” Yu Gavrilyuk.  Bardzo popularny i produkowany w dużym nakładzie “Pincher”, “Okoń”, “Parrot Cockatoo”. Prace R. Marchuka to “Dziewczyna grająca na skrzypcach”, “Dziewczyna z piłką”, “Chłopiec w butach”, “Matka z dzieckiem”.

Źródło: Desa

W latach powojennych, pod koniec lat czterdziestych, po zakończeniu Odeskiej Szkoły Artystycznej O. Kryzhanovsky, Z. Mosiychuk, T. Kryzhanovskaya przybyli do zakładu opracowując modele rzeźby gatunkowej i badań nad zwierzętami. Głównymi pracami są popiersia Hetmana B. Chmielnickiego i Lenina (w biszkopcie), E. Bikostotsky i innych. T. Kryzhanovskaya poświęcił się pracy tworząc doskonałości takie jak  – „Miś z balalaika”, „Duck w chustą”, „Para bażantów”, „Kury para”, „Medovnitsa melon”.

Figurka z lat 30

W latach 1950 – 1952 do fabryki trafia wybitny rzeźbiarz Alexey Tsvetkov, który wykonał 300 rzeźbiarskich prac  z których większość jest przechowywane w 47 muzeach w Rosji i  za granicami w kolekcjach prywatnych. Zmarł w 2011 roku w Moskwie zaraz po osobistej wystawie swoich prac.

Alexey Tsvetkov. Źródło: http://prostir.museum/ua/post/39703

 

źródło: http://www.zvyagel.com.ua

W 1999 roku obchodził 200. rocznicę powstania.   Fabryka została zamknięta w 2012  roku z powodu kryzysu finansowego.  Na filmie widzimy ruiny fabryki.

 

Zarys historyczny:

  • Fabryka fajansu – książę Józef Czartoryski ( 1807 – 1810 )
  •  –     Fabryka fajansu – rodzina Czartoryskich / Lubomirskich ( 1810 – 1856 )
  •  –     Fabryka fajansu i porcelany – Wacław Rulikowski ( 1856 – 1877 )
  •  –     Fabryka fajansu i porcelany – Połtawski Bank Ziemski ( 1877 – 1880 )
  •  –     Fabryka fajansu i porcelany – Rudolf Bosse ( 1880 – 1882 )
  •  –     Fabryka fajansu i porcelany – Fiszel Sussmann ( 1882 – 1917 )

SYGNATURY:

Sygnatury pochodzą z PAMIĘTNIKA WYSTAWY urządzonej przez Towarz. Opieki nad Zabytkami Przeszłości w czerwcu, lipcu/ sierpniu, i wrześniu 1913 r. w Warszawie.


Opracowanie: Anja Ciaś-Plachowa

Korekta:  Maciej Janiszewski


Źródła: https://www.zhitomir.info/news_103943.html | http://www.artantique.ru |